Od dłuższego czasu nie jest tajemnicą, że nasza sprawność intelektualna zależy od prawidłowego odżywiania. Niestety większość z nas nie przykłada zbyt wielkiej uwagi do odpowiedniej diety – a ta jest w stanie nie tylko przedłużyć naszą młodość, ale przede wszystkim sprawność umysłową.

Nasz mózg stale odbiera, przetwarza i wysyła miliony informacji. Mimo że to stosunkowo niewielki organ – u dorosłego człowieka stanowi około 2% całkowitej masy ciała – jest on wyjątkowo energochłonny. Zużywa w przybliżeniu 25% całkowitej energii dostarczanej organizmowi. Niezbędne dla funkcjonowania mózgu są glukoza i umożliwiający jej spalenie tlen. Organ ten wykorzystuje ponad połowę glukozy krążącej we krwi, a bez jej dostaw jest w stanie przeżyć zaledwie około 15 minut.

Glukoza to prosty węglowodan, który jest aktywnie wchłaniany przez jelita i dzięki temu bardzo szybko przenika do krwi. Jednak jej nadmierne ilości mogą powodować przyrost tkanki tłuszczowej i stanowią olbrzymi kłopot dla trzustki, która musi się uporać z dużymi wahaniami jej stężenia. Cukry proste nie są więc najlepszym źródłem odżywczej energii. Czym więc powinniśmy „zasilać” nasz mózg?

Najlepiej do tego celu nadają węglowodany złożone. Znajdziemy je w nasionach, ziarnach zbóż, mące z pełnego przemiału, niełuskanym ryżu, pełnoziarnistych makaronach, kaszach, ziemniakach, fasoli, soczewicy. Ich trawienie trwa dłużej, dzięki czemu cukier jest uwalniany do krwi stopniowo i organizm może go dobrze spożytkować. Produkty bogate w złożone węglowodany zawierają z reguły także dużo błonnika oraz witaminy i minerały niezbędne do właściwego wykorzystania składników odżywczych.

Niestety w naszej diecie produkty zawierające złożone węglowodany cały czas występują w niewielkiej ilości, a naszym głównym wrogiem jest tak pospolite białe pieczywo, najczęściej spożywany wysokowęglowodanowy produkt. Jedzenie wyłącznie białego pieczywa może spowodować osłabienie organizmu i choroby powstające na tle niedoborów pokarmowych. Amerykańscy naukowcy z MIT dowiedli nawet, że osoby spożywające wyłącznie węglowodany proste, czyli w większości białe pieczywo i słodycze, mają dużo niższy poziom inteligencji niż osoby, których dieta zawiera więcej węglowodanów złożonych.

Biała mąka powstaje z oczyszczonego ziarna, pozbawianego łuski, zarodka i zewnętrznej warstwy – części najbogatszych w cenne składniki, takie jak: błonnik, wapń, fosfor, żelazo, witaminy E i z grupy B. Nie trzeba długo przekonywać, jak bardzo te składniki są potrzebne, by organizm funkcjonował sprawnie.

O czym powinniśmy jeszcze pamiętać, mając na uwadze dobry stan naszego umysłu?

• Witaminy z grupy B, zwłaszcza cholina (witamina B8) i niacyna (witamina B3, zwana inaczej PP), są odpowiedzialne za sprawne funkcjonowanie układu nerwowego, a występują choćby w soi i właśnie w pieczywie z pełnego przemiału. Niedobór witaminy B3 powoduje m.in. osłabienie pamięci, kłopoty ze skupieniem uwagi i kojarzeniem, bezsenność. Co bardzo ważne – osoby jedzące słodycze i pijące alkohol potrzebują jej 2-3 razy więcej niż wynosi norma.
Niacyna jest w tuńczyku, wątrobie, mięsie indyka, pełnym ziarnie zbóż, suchej fasoli i grochu, nasionach słonecznika, orzeszkach ziemnych (trzeba je właściwie przechowywać - wystarczy odrobina wilgoci, by uległy zakażeniu grzybem, który produkuje silnie rakotwórcze toksyny).

• Lecytyna jest najlepszym źródłem choliny potrzebnej do powstania acetylocholiny - jednego z neuroprzekaźników. W znacznym stopniu poprawia pamięć, a jej niedobór prowadzi do ospałości, spadku zdolności pamięciowych i przyspiesza rozwój demencji starczej – odkryli to naukowcy zajmujący się chorobą Alzheimera. Lecytyna występuje w orzeszkach ziemnych, soi i kiełkach pszenicy. Można ją także kupić w aptece, ale uwaga: dobra lecytyna zawiera ponad 30% fosfatydylocholiny (warto sprawdzić skład).

• Żelazo to niezbędny dla przenoszenia tlenu składnik hemoglobiny – białka czerwonych krwinek. Jego duże ilości znajdują się w orzechach, roślinach strączkowych, owocach pestkowych, warzywach liściastych, rodzynkach. Jego niedobór upośledza zdolność rozumowania i uczenia się.

• Cynk, którego większe ilości wykrywa się w organizmach dzieci o wybitnej inteligencji, obficie występuje w ostrygach. Dla tych, którym nie w smak sprowadzanie ich z Marsylii, jest pocieszenie – duże ilości cynku znajdują się także w pestkach dyni.

• Magnez jest niezbędny do produkcji enzymów współpracujących z witaminami B1 i B6. Razem w wapniem pomaga w przewodzeniu impulsów nerwowo-mięśniowych, a także chroni organizm przed metalami ciężkimi, które uszkadzają mózg. Podobnie jak witaminy B jest wypłukiwany przez kawę i alkohol oraz niszczony przez nikotynę. Pierwiastek ten jest trudno przyswajalny, warto więc sięgnąć po magnez w tabletkach.

• Potas poprawia dotlenienie mózgu. Jego źródła to: winogrona, banany, pomarańcze, morele, awokado, melony, nektarynki, brzoskwinie, pomidory i ziemniaki.

• Fosfor poprawia nastrój, zwiększa inteligencję, dodaje sił witalnych. Jest potrzebny, by nie zawodziła nas pamięć. Dużo go w rybach.

• Kwas linolowy znajduje się w tłuszczach rybnych i roślinnych. Jego brak powoduje osłabienie koncentracji, utratę pamięci, apatię, a nawet halucynacje.

Niezbędne produkty:

 
• Siemię lniane, czyli nasiona lnu, to najbogatsze źródło lecytyny, cynku i cennych kwasów tłuszczowych omega-3.

• Dynia zawiera błonnik, fosfor, potas, wapń, cynk i magnez oraz nieco witaminy C i tych z grupy B. Jej cennymi składnikami są też kwasy: pantotenowy, asparaginowy i nikotynowy. Sprawiają, że umysł pracuje na wysokich obrotach, polepsza się pamięć i zdolność koncentracji. Pestki dyni pomagają usuwać toksyny i działają zbawiennie na system nerwowy.

• Winogrona usprawniają proces dotlenienia mózgu i zwiększają chłonność umysłu. Oprócz potasu zawierają żelazo i magnez oraz sporo witamin, m.in. niacynę.

• Śliwki zawierają usprawniający krążenie potas, błonnik pomagający pozbyć się toksyn oraz witaminy B1 i B3, które łagodzą stres i korzystnie wpływają na pracę mózgu.

• Warto też sięgnąć po preparaty z żeń-szeniem i miłorzębem. I nie zapominajmy, że zielona herbata ożywia lepiej niż kawa.

Kilka porad na koniec:

 
1. Staraj się jeść codziennie ciemne pieczywo razowe i produkty z pełnego ziarna (np. brązowy ryż).
2. Na drugie śniadanie i na podwieczorek jedz owoce.
3. Do obiadu koniecznie zjadaj sałatkę z mieszanki świeżych warzyw.
4. Nie zapominaj o tłuszczach rybnych i roślinnych.
5. Pij dużo wody mineralnej - wspomaga przemiany biochemiczne w mózgu.
6. Ruszaj się, ćwicz, a przynajmniej spaceruj. Oddychaj świeżym powietrzem – wzbogacisz krew w niezbędny dla mózgu. Nawet najbardziej zdrowe posiłki bez dostatecznej ilości tlenu nie wystarczają do sprawnego funkcjonowania pamięci – jego brak nieodwracalnie uszkadza szare komórki.
7. Wysypiaj się. Nieprzerwany nocny sen również zapewnia odpowiednie dotlenienie: podczas snu organizm osiąga stan naturalnego odprężenia, a już 72 godziny bez snu wyniszczają mózg.
8. Ciągle ćwicz swoją pamięć. Dużo czytaj. Uczyć się nowych rzeczy. Tworzysz dzięki temu nowe połączenia nerwowe w mózgu i przedłużasz swoją sprawność umysłową.